بلاد مسيحيان بازمىگردند چيست ؟ آيا بايد اينان را موعظه كرد يا واگذاشت كه هرچه خواهند بكنند ؟ . . . آيا مهاجرت از دار الكفر به دار الاسلام با همه شيرينىها و تلخىها و فراخيها و تنگناها و آسانيها و سختيهايش در امور دنيا واجب است ؟ و نبايد همه قصد ما سلامت دين خود و زن فرزندمان و خروج از حكم ملت كافر به حكم ملت مسلم باشد . . . ؟ فقيهى كه از او فتوا خواسته‌اند شخصى است به نام احمد بن يحياى و نشريشى و او اين سؤالها را بدين‌گونه پاسخ گفته است : « 1 - مهاجرت از زمين كفر به زمين اسلام فريضه است تا روز قيامت . همچنين مهاجرت از ارض حرام و باطل . آنگاه براى تاييد فتواى خود به شمارى از احاديث نبوى استناد كرده است . 2 - اين مهاجرت واجب است از كسانى كه طاغيه بر بلادشان مستولى شده ساقط نمىگردد و نمىتواند ناتوانى يا عنوان وطن و وجود مال به هيچ‌وجه مانع اين مهاجرت گردد . كه همه اينها در نظر شرع ملغى است . كسى كه توان مهاجرت داشته باشد بايد به هر حيله‌اى متوسل شود و خود را برهاند ، و گرنه عذر او پذيرفته نشود و اگر بماند به خود ظلم كرده است . چنان كه خداى تعالى مىفرمايد « أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها « 4 » . . . » و هركس كه در درنگ اصرار ورزد و در آنجا بميرد به عقوبت خداوندى دچار مىشود . 3 - اين اقامت حرام قطعى است ، آن‌سان كه مردار و خون و گوشت خوك و قتل نفس بدون حق حرام است . . . هركس كه اين تحريم ناچيز انگارد و حكم آن را آسان شمرد از دين بيرون رفته است و از جماعت مسلمانان جدا گشته . . . زعيم فقهاء قاضى ابو الوليد بن رشد رحمه الله در ابتداى كتاب التجاره الى ارض الحرب گويد كه وجوب هجرت از سرزمين كفر به سرزمين اسلام ساقط نمىشود بلكه وجوب آن تا روز قيامت باقى است . و اجماع مسلمين است كه اگر كسى در دار الحرب اسلام آورد بايد كه در

--> ( 4 ) . نساء ، آيه 97 .